تعاریف برنامه درسی
تعاریف چندبعدی:
ماکنزی: برخورد یادگیرنده با جنبههای متنوع محیط که تحت هدایت و راهنمایی مدرسه طرحریزی شده است.
تیلور و همکاران: فرصتهای انتخاب شده برای یادگیری یا طرح مجموعهای از فرصتهای یادگیری جهت افرادی که باید تحت تربیت قبرار گیرند.
دال معتقد است : برنامه درسی فرایندی است رسمی یا غیر رسمی که از طریق آن، یادگیرنده با نظارت مدرسه، معلوماتی را کسب می کند و شیوه درک آنها را در می یابد، مهارتهایی را فرا می گیرد و نگرش، ارزشگذاری و ارزشها را تغییر می دهد.( شریعتمداری ، 1375 ، ص5 و6 )
اصطلاح برنامه درسی از نظر لغت شناسی ،ریشه در واژه لاتین currere دارد که به معنای میدان مسابقه یا میدانی برای دویدن است.
از تعریف بالا روشن می شود که : برنامه های درسی همچون میدان مسابقه که آغاز و پایان مشخص و تعریف شده دارد مستلزم آغاز ، پایان و مسیر کاملاً مشخص و از پیش تعریف شده ای است.
دومین ویژگی قابل استنباط از واژه برنامه درسی – با عنایت به ریشه لغوی – عبارت است از همچون موانعی که در مسیر مسابقه فراهم شده است و عبور از آنها به طوری فزاینده دشوار تر می شود ، برنامه های درسی نیز به طوری پیش رونده ، دشوارتر می شوند. (مهر محمدی ، 1388 ، ص 11)
از نظر گود ( 1959) برنامه درسی عبارت از یک برنامه کلی و عمومی در ارتباط با محتوای آموزشی که توسط مدارس به دانش آموزان ارائه می گردد تا در سایه آن یادگیرندگان قادر شوند صلاحیت های لازم را در خود بوجود آورده و برای ورود به حوزه های فنی و حرفه ای خاص آماده شوند .
اش معتقد است که برنامه درسی برنامه ای است مشتمل بر پنج مؤلفه پذیرفته شده زیر :
1- چارچوبی از فرضیات درباره یادگیرنده و جامعه
2- مقاصد و اهداف
3- محتوا و موضوعات درسی
4- شیوه های اجراء نظیر اجرا و اداره محیط یادگیری
5- ارزشیابی
آیزنر (تصورات آموزشی بر طراحی و ارزیابی برنامههای مدرسه؛ فصل دوم: برخی مفاهیم، وجوه تمایز و تعاریف):
برنامه درسی یک مدرسه یا دوره یا کلاس درس عبارت است از مجموعه رویدادهای برنامهریزی شده برای یک یا چند دانش آموز، به منظور دست یابی به نتایج و بازده آموزشی در نظر گرفته میشود. در شکل دهی این مفهوم یا تعریف از برنامه درسی، ادعایی دال بر یک تعریف واقعی نیست. برنامه درسی به عنوان یک موجودیت طبیعی، اینگونه نیست که دارای خصوصیات کافی و لازم و یک بار برای همیشه کشف شده باشد. از جمله ویژگیهای تعریف فوق یکی این است که برنامه درسی یک سری وقایع (رویدادهای) برنامهریزی شده است. این بدان معنی است که بیش از یک رویداد برنامه ریزی شده وجود دارد. اگرچه از لحاظ نظری یک نفر میتواند با داشتن یک رویداد واحد، برنامه درسی به وجود آورد. دومین ویژگی این مفهوم برنامههای درسی طراحی شده هستند؛ به این معنا که فرد باید آرمانها، مقاصد، اهدافی را که منظم هستند، انجام دهد. سومین ویژگی توجه به ماهیت آموزشی برنامه درسی است. چهارمین ویژگی این مفهوم پیامد و بازده برنامه درسی است. پیامد برنامه درسی بصورت عمدی در جهت تعامل با دانش آموزان در فعالیت ها و رویدادهایی که برایشان مزایای آموزشی مفیدی در پی خواهد داشت، شکل گرفته است. بعضی از این مزایا ممکن است معلوم و مشخص باشد یا قبلا در دورههای عملیاتی از پیش تعیین شده باشد یا بصورت گسترده و عمومی باشد. وقتی فردی در انجام برنامهریزی طولانی مدت متعهد میشود، باید آرمانها، اهداف، طراحی مواد به گونههای مختلف شکل دهد، به خلق فعالیت های یادگیری که باید در کلاس درس استفاده شود بپردازد و منابع سمعی و بصری فراهم کند و همچنین رسیدگی به اینکه محتوا چیست و چگونه به آن مرتبط است؛ بپردازد. برنامه درسی در این چهارچوب موجودیت فیزیکی دارد و شامل تجسم مجموعهای از مواد است. این مواد می تواند موضوع تحلیلی و انتقادی در اندازهگیری هایی شبیه به انتقاد به یک کتاب، نقاشی، سمفونی، معماری و چیزهایی شبیه آن باشد، که انتقادات متفاوتی در بردارد. موجودیت فیزیکی مواد برنامه درسی به این معنا است که مواد قابل انتقال به سایر کلاسها و مدارس دیگر هستند و همان برنامه درسی میتواند در کلاسهای مختلف و در مدارس مختلف مورد استفاده قرار بگیرد. مدیران مدارس میتوانند بر روی نقاط قوت و ضعف این برنامه درسی بحث کنند، خانوادهها میتوانند آن را مورد بررسی و نظارت قرار دهند و دانش آموزان میتواند از آن استفاده کنند. معلم کسی است که به تنهایی در ذهن خود به برنامهریزی می پردازد و ممکن است یک برنامه ریزی در برنامه درسی در سطح عالی داشته باشد اما این برنامه عمومی نیست و نمی توان آن را منتقل کرد، نمی توان آنرا مورد بازبینی قرار داد و با دیگران به اشتراک گذاشت. تنها راه ارزیابی کیفیت برنامه درسی، تماشای معلم و دانش آموز در کلاس درس است. فرد باید به ویژگی هایی که آشکار هستند توجه کند و در رابطه با معناداری محتوا و میزان مرتبط بودنش و ارزیابی کیفیت به ارزیای منابعی که آنان استفاده می کنند، به قضاوت بپردازد.